Kiślica


Choroba ta, podobnie jak zgnilec złośliwy ma szeroki zasięg występowania. Jest to jednak uzależnione od warunków bytowania pszczół, a zwłaszcza od warunków klimatycznych. Kiślica występuje częściej w krajach, gdzie panują długie i surowe zimy. W przeciwieństwie do zgnilca złośliwego, pojawia się ona w drugiej połowie wiosny, osiągając największe nasilenie w maju i czerwcu. Jej wystąpienie jest najczęściej związane z wystąpieniem chłodów i dłużej trwającym brakiem pożytku. Czerw niedożywiony i zaziębiony staje się bardziej podatny na kiślicę

Źródło zakażenia


Źródłem zakażenia dla młodego czerwia jest mleczko, dla starszego miód i pyłek zanieczyszczone Mel. pluton.

Rozprzestrzenianie i przebieg choroby


Choroba szerzy się za pośrednictwem pszczół (błądzenia, rabunki), zanieczyszczonych wodopojów (gnojówki, kałuże), pszczelarza nie przestrzegającego w czasie pracy w pasiece podstawowych zasad higieny, sprzętów i narzędzi pasiecznych zanieczyszczonych zarazkiem oraz szkodników żyjących w ulu. Do zachorowań na kiślicę usposabia zaziębienie i niedożywienie czerwia, osłabienie rodziny, zbyt szerokie, źle ocieplone gniazdo. Choroba występuje w okresie gwałtownych spadków temperatury i braku pokarmu, głównie nektaru. W zakażonej rodzinie występuje równowaga między namnażaniem, rozsiewalnością i eliminacją Mel. pluton przez pszczoły oczyszczające komórki i usuwające zakażony niezasklepiony czerw. Dlatego też w rodzinie zakażenie może utrzymywać się przez kilka lat przy braku zauważalnych objawów choroby. Przy braku pokarmu, objawy głodu występują najpierw u czerwia zakażonego na skutek współzawodnictwa organizmów czerwia i Mel. pluton o pożywienie. Zakażenie przechodzi wówczas w chorobę. Indukujący wpływ wywiera również w początkowym okresie dopływ nektaru do rodziny powodując silny wzrost liczby czerwia w rodzinie. Część czerwia może ulegać niedożywieniu lub zaziębieniu. Z chwilą wystąpienia obfitego pożytku nektarowego występują spontaniczne wyleczenia. W rodzinach niedożywionych i osłabionych, a także u czerwia zaziębionego nie obserwuje się spontanicznych wyleczeń. Kiślica przebiega w dwóch postaciach: łagodnej i złośliwej. W postaci łagodnej zakażają się młode larwy, choruje czerw niezasklepiony (3/5 - dniowy). Po zastosowaniu zabiegów hodowlano - higienicznych choroba z reguły ustępuje. Często obserwowane są samowyleczenia. W postaci złośliwej choruje i zamiera głównie czerw zasklepiony. Rodzina szybko słabnie, jej produkcyjność spada, często ulega rabunkom i w końcu zamiera. Zazwyczaj kiślica występuje w tej samej rodzinie przez kilka lat.

Objawy


Okres wylęgania choroby trwa 3 dni. W pierwszym okresie choroby rodzina nie wykazuje żadnych objawów i zakłóceń w pracy. Niekiedy tylko można obserwować zamarłe larwy na deseczce wylotowej lub przed ulem. W postaci łagodnej choroby wyróżniono trzy stadia zmian w czerwiu nizasklepionym. W stadium pierwszym larwa traci połysk, zmienia zabarwienie z perłowobiałego na żółtawe. Przez przezroczysty oskórek prześwituje układ tchawkowy oraz zabarwione na biało skupiska paciorkowca w jelicie środkowym. W stadium drugim, larwa na skutek silnych ruchów zmienia położenie w komórce, spada napięcie tkanek, ciało larwy wiotczeje i obrzęka na skutek przepojenia mięśni hemolimfą. Segmentacja zewnętrzna ciała ulega zatarciu, a oskórek zabarwia się na kolor ciemnożółty. W stadium trzecim ciało larwy silnie obrzęka, oskórek ciemnieje, larwa traci ruchliwość i zamiera. Na skutek gwałtownych ruchów czerw przemieszcza się w komórce i zamiera w różnych pozycjach. Często martwa larwa jest przytwierdzona jednym końcem do dna komórki lub poskręcana na kształt korkociągu. W miarę upływu czasu zabarwienie ciała zmienia się na ciemnobrązowe. Ciało larwy słabo przylega do ścian komórki plastra i jest usuwane w całości lub w części przez robotnice. Po zasklepieniu komórek ciało czerwia zmienia się w śluzowatą masę. Często wieczka zasklepów są zapadnięte i powygryzane przez robotnice. Martwa larwa zmienia się po wyschnięciu w ciemnobrązowy strupek, który z łatwością daje się usunąć z komórki. Chory i martwy czerw nie wydzielają charakterystycznego zapachu. Dopiero przy zakażeniach wtórnych Str.faecalis czerw wydziela kwaśną woń.W postaci złośliwej choroby choruje i zamiera głównie czerw zasklepiony. Przy zakażeniu wtórnym B.alvei martwy czerw zmienia się szybko w bezpostaciową masę koloru brudnożółtego, która ciemnieje w miarę rozpadu gnilnego. Proces gnilny mogą wywoływać oprócz B.alvei inne drobnoustroje (B.gracilepsorus, B.apidarium, B.para - alvei). Na zasklepach z chorym i martwym czerwiem pojawiają się ciemnobrązowe plamki. Często wieczka zasklepów zapadają się i mają powygryzane przez robotnice otworki. Masa gnijącego czerwia daje się wyciągać w grube, krótkie nitki. Martwy czerw przy zakażeniach wtórnych wydziela woń gnijącego mięsa. Rodzina słabnie, produkcyjność jej spada, często ulega rabunkom i w końcu zamiera.

Zmiany anatomopatologiczne


W przebiegu kiślicy występuje rozpad komórek ciała tłuszczowego, wzrost liczby elementów morfotycznych hemolimfy, rozplem komórek nabłonka jelita środkowego, zwyrodnienie cewek wydalniczych, tchawek i gruczołów oprzędowych oraz postępująca martwica tkanki mięśniowej.

Rozpoznanie


W rozpoznaniu wykorzystuje się objawy kliniczne i wyniki badań laboratoryjnych. W przypadku podejrzenia kiślicy powinno się wysłać na owe badania wycinki plastra z chorym i podejrzanym o chorobę czerwiem. Badanie laboratoryjne polega na: ˇ Wypreparowaniu i oglądaniu przewodu pokarmowego czerwia. Jelito środkowe chorych larw wypełniają skupiska kredowobiałe Mel. pluton. Jelito środkowe zdrowego czerwia jest klarowne, żółtobrązowe, ˇ Badaniu mikroskopowym preparatów mazanych z treści przewodu pokarmowego larw lub rozpadłej masy czerwia po wybarwieniu metodą Grama, ˇ Izolacji i identyfikacji Mel. pluton. Pewne trudności stwarza odróżnienie formy łagodnej kiślicy od zaziębienia czerwia. Czerw zaziębiony choruje i zamiera najczęściej w skrajnych komórkach plastra. Giną głównie poczwarki. U larw wyprostowanych w dolnych partiach ciała pojawia się ciemnozielona lub brunatna plama. U poczwarek ciemnieją oczy, odwłoki są skrócone. Badanie w kierunku Mel. pluton wypada negatywnie.

Zwalczanie


Kiślica jest chorobą zwalczaną z mocy ustawy i podlega obowiązkowi zgłaszania. Zadania lekarza weterynerii w przypadku wystąpienia kiślicy są identyczne jak przy zgnilcu złośliwym. Postępowanie zależy natomiast od formy choroby. W postaci łagodnej postępowanie ma na celu polepszenie wraunków bytowania rodziny przez zawężanie i ocieplanie gniazda, okresowe ograniczenie czerwienia matki (przetrzymywanie matki przez 10 dni w klateczce lub całkowita jej eliminacja), uzupełnienie zapasów i podkarmianie rodziny syropem leczniczym. Zwalczanie postaci złośliwej choroby polega na przeprowadzeniu zabiegu podwójnego przesiedlania, zastosowaniu całonocnej głodówki i podkarmieniu syropem leczniczym. W jesieni w celu zwiększenia siły rodziny zimującej zaleca się przeprowadzenie wychowu czerwia w nadstawkach lub obok gniazda. W razie stwierdzenia choroby późną jesienią wszystkie rodziny w pasiece otrzymują syrop leczniczy. Na wiosnę następnego roku należy obowiązkowo dokonać przeglądu całej pasieki.
STRONA GŁÓWNA